Na południe od Wawelu, jeszcze przed Wisłą, która do 2 poł. XIX w. płynęła obecną ul. Dietla, już we wczesnym średniowieczu istniało osiedle nazywane Stradomiem, które od 1335 przedzielało Kazimierz od Krakowa. Już w 1335 mieszkańcy tego terenu podlegali pod jurysdykcję kazimierską, o czym wspomina dokument lokacyjny Kazimierza. Nazwa Stradom pojawia się w 1376 i przypuszczalnie wywodzi się od łacińskiego słowa strata, co w łacinie średniowiecznej oznaczało drogę wykładaną kamieniami. Nazwa w pełni odpowiada funkcji, jaką pełnił Stradom, który w średniowieczu był jedyną drogą łączącą Kraków z Kazimierzem. Stradom zamieszkiwali ludzie pełniący posługi wobec dworu i grodu. Osada położona była na terenie zalewowym, stąd nader często niszczyły ją wiślane powodzie. W 1419 król Władysław Jagiełło podporządkował Stradom Kazimierzowi, ustalając że w radzie, jak i lawie miejskiej zasiadać będzie po dwóch przedstawicieli Stradomia. Mimo aktów prawnych antagonizm pomiędzy Stradomiem, broniącym swej niezależności, a Kazimierzem, usiłującym podporządkować upartych stradomian, zaostrzył się. Od 1419 aż do pocz. XVI w. trwała ostra walka pomiędzy obydwiema osadami. Kazimierz usiłował zlikwidować jego separatyzm, a król na podstawie zasięgniętej opinii zabronił w 1424 stradomianom odrywać się od Kazimierza. W 1456 król Kazimierz Jagiellończyk raz jeszcze potwierdził przynależność Stradomia do Kazimierza. To samo w 1493 i 1494 uczynił Jan Olbracht. Na 1505 przypadła próba zlikwidowania Stradomia. Król Aleksander Jagiellończyk zabronił budować nowe domostwa na Stradomiu, a nawet ze względów strategicznych polecił przenieść stradomian na Kazimierz. Stradomianie jednak obronili swoją osadę, która mimo spalenia w 1523 uzyskała potwierdzenie swoich praw i przywilejów, choć tak kazimierzanie, jak i krakowianie byli przeciwni odbudowie spalonego Stradomia. Ostatecznie współżycie obu osad ułożyło się na zasadzie kompromisu, choć stradomianie zawsze podkreślali swoją odrębność. Natomiast w dokumentach królewskich Stradom nazywano suburbium, oppidum, co świadczy o nie sprecyzowanym statusie prawnym tej osady, koncentrującej się wokół ul. Stradomskiej, łączącej Kraków z Kazimierzem. Na pocz. XVI w. nazywano ją vicus Stradomia, a w dokumencie królewskim z 1419 platea et contrata Pontis regalis, jako że biegła do mostu królewskiego na Wiśle.

1 »