Osadnictwo na terenie Nowej Huty sięga paru tysięcy lat p.n.e. Te żyzne lessowe obszary położone w dorzeczu Dłubni, w pobliżu Wisły, stały się miejscem dogodnym dla osadnictwa. Miejscowa ludność trudniła się rolnictwem, a w okresie rzymskim (II w.) tworzy się tutaj silny ośrodek przemysłu żelaznego. Koło Igołomi, na wschód od Huty, odkryto w Zofipolu piece hut-nicze-dymarki do wytopu żelaza. Znalezione podczas budowy kombinatu wyroby rzemieślnicze, pozostałości dawnej kultury materialnej są wystawione w Muzeum Archeologicznym w Krakowie na specjalnej ekspozycji obrazującej pradzieje Nowej Huty.

Zwiedzanie Nowej Huty zaczynamy od historycznej wsi Mogiła, która w 1949 dała początek dzielnicy MOGIŁA Nowa Huta. W styczniu 1948 Polska i ZSRR podpisały umowę o radzieckiej dokumentacji dla budowy wielkiego kombinatu metalurgicznego. Akt ten był konsekwencją decyzji rządu polskiego z 1947 o postawieniu w tym właśnie miejscu na najżyźniejszych ziemiach pod Krakowem wielkiego molocha przemysłowego, który z czasem stał się skansenem przemysłowym zatruwającym Kraków. W lecie 1949 przystąpiono do wznoszenia w Mogile pierwszych bloków mieszkalnych. Mogiła, będąc zatem od wieków sanktuarium chrześcijańskim, stała się również kolebką nowohuckiej dzielnicy.

Obiekty sakralne: drewniany kościół Św. Bartłomieja oraz opactwo Cystersów znajdują się przy ul. Klasztornej, która nadal zachowała wiejską zabudowę, a wśród stojących domów spotkać można krakowskie drewniane chaty, pomalowane na siwo, czyli niebiesko.

Naprzeciw drewnianego kościoła Św. Bartłomieja znajdują się otoczone murem zabudowania opactwa Cystersów. Przez bramę ozdobioną figurami śś. Piotra i Pawła wchodzimy na obszerny dziedziniec. Przed nami kościół Św. Wacława i klasztor Cystersów. Przybyli oni do Mogiły za panowania księcia Leszka Białego. Sprowadził ich z Kacie pod Słomnikami biskup Iwo Odrowąż. W owym czasie należeli do modnych w Europie zgromadzeń zakonnych. Pociągała surowa reguła, a przede wszystkim nawiązywanie do ewangelicznego ubóstwa. Powstanie cystersów wiąże się z nurtem odnowy w Kościele w XI w., jak również nawrotem do realizowania ideałów nakreślonych w regule św. Benedykta. W 1098 grupa benedyktynów ze św. Robertem opuściła macierzyste opactwo w Molesmes i założyła nowy klasztor w Citeaux, dając początek cystersom. Zakładali oni wierność literze reguły św. Benedykta, zachowując pełną ascezę tak w wewnętrznym życiu zakonnym, jak również w kulturze materialnej. Z czasem uchwały kapituł generalnych narzucą surowe przepisy budowlane, odnoszące się do kościołów, które winny być bardzo skromne, pozbawione jakichkolwiek ozdób. Budowały je specjalne cysterskie strzechy budowlane, wędrujące od opactwa do opactwa, które zgodnie z wymogami zakładały swoje filie. Dla Mogiły macierzystym opactwem był śląski Lubiąż, a dla niego - Pforta, położona w Saksonii. Stąd architektoniczne powiązania i analogie pomiędzy opactwami cysterskimi. Niebywały rozwój zawdzięczają cystersi św. Bernardowi, który w 1112 wstąpił do zakonu, pociągając innych. Ten opat z Clair-vaux, asceta i mistyk, był gorącym wielbicielem ukrzyżowanego Chrystusa i czcicielem Marii Panny. To za jego sprawą powstały setki opactw cysterskich.

1 »