Już na początku XVII w. w dziele G. Brauna i F. Hogenberga nazwano Kraków pentapolis, na które obok właściwego Krakowa składały się satelitarne miasta Kazimierz ze Stradomiem, Garbary i Kleparz. Historia Kleparza jest częścią dziejów Krakowa, w obręb którego wszedł Kleparz z końcem XVIII stulecia. Położony na północ od Krakowa, najbliżej z nim związany, był w pełni samodzielną osadą, mającą od 1366 prawa miejskie, nadane przez króla Kazimierza Wielkiego przywilejem lokacyjnym. Osada kleparska powstała prawdopodobnie już w XII w. Od XIV w. nazywano ją aha civitas, położona bowiem na niewielkim wzniesieniu, skupiała się w pobliżu zbudowanego tu po 1184 kościoła Św. Floriana. Stąd też pochodzi druga nazwa osady - Florencja - używana w XIV i XV w., tak w dokumencie lokacyjnym, jak i w dokumentach urzędowych. W przeciwieństwie do Krakowa, Kleparz nigdy nie posiadał murów miejskich, wobec powyższego granice jego musiały być płynne, zazębiając się z sąsiednimi osadami, wyjętymi spod władzy miejskiej, lecz tworzącymi samodzielne organizmy gospodarcze. To tzw. jurydyki: od północy Szlak, od wschodu grunta wsi Prądnik (zw. od XVII w. przedmieściem Wesoła), od zachodu Biskupie, Błonie i Pędzichów. Centrum Kleparza to duży rynek, na który składał się obecny plac Matejki i Rynek Kleparski. Ponadto kilka ulic, a to Długa, Krowia (obecnie św. Filipa), Szlak, Ku Promnikowi (obecnie ul. Warszawska), Podwale (obecnie ul. Basztowa) oraz św. Walentego (ul. Pędzichów). Na Kleparzu przeważała zabudowa drewniana. Wedle zapisu z 1465 pośrodku rynku stał murowany ratusz z drewnianą wieżą. Mocno zniszczony w czasie konfederacji barskiej, został w 1774 odbudowany, ale jako skromny jednopiętrowy budynek. W XIX w. przekształcono go w kamienicę mieszczańską. W 1906 odkopano jego fundamenty. Sporą część dawnego Kleparza zajmowały dworki szlacheckie oraz mieszczańskie, na czas letnich upałów bowiem bogaci patrycjusze przenosili się poza duszne mury Krakowa. Były tu siedziby letnie rodziny Pernusów i Montelupich. W okresie Sejmu Czteroletniego, zatem na krótko przed przyłączeniem Kleparza do Krakowa, liczył blisko 120 budynków, w tym 17 murowanych. Znajdowały się też tutaj liczne karczmy i spelunki, z których słynął dawny Kleparz.

1 »