Kazimierz powstał na miejscu wczesnośredniowiecznych osad skupionych wokół kościołów Św. Michała na Skałce, Św. Jakuba, Św. Wawrzyńca oraz, wg Długosza, kościoła Św. Świrada, do tej pory nie zidentyfikowanego. Osady te ujmowała Wisła, dzieląc się pod Skałką na tzw. Starą Wisłę, płynącą korytem obecnych Plant Dietlowskich, i Zakazimierkę, okalającą od południa wspomniane osady, jak również Wilga. Uzyskały one prawa miejskie na mocy przywileju wydanego przez króla Kazimierza Wielkiego w 1335. Monarcha gwarantował ludności nowego miasta prawa w zakresie autonomii administracyjnej, sądowniczej, organizacji handlu, w tym składu soli, budowy postrzygalni, wagi miejskiej, nadto pobierania opłat skarbowych i kar pieniężnych. Już w XIV w. ustaliła się nazwa nowego miasta - Kazimierz, utrwalając tym samym imię jego założyciela. Wytyczony przywilejem lokacyjnym obszar Kazimierza obejmował nieregularny czworobok o wymiarach 900 x 500 m, z główną ulicą Krakowską, która przebiegała przez środek miasta w miejscu dawnego szlaku handlowego łączącego Kraków z Węgrami przez Wieliczkę, Bochnię, a dalej na Koszyce. Centrum handlowym i administracyjnym był rynek o wymiarach 195 x 195 m. Tutaj wzniesiono ratusz, wagę, postrzygalnię, kramy sukienne oraz inne, w których sprzedawano wyroby rzemieślnicze. Kazimierz był znakomicie ufortyfikowany przez liczne otaczające go bagna, a przede wszystkim przez dwie odnogi wiślane i Wilgę opasujące miasto. W 2 poł. XIV w. został dodatkowo otoczony murami obronnymi, w których umieszczono bramy: Glinianą, Skawińską, Wielicką, Bocheńską i Bydlną; bramę Glinianą często nazywano Krakowską. Bydlna znika w pocz. XVI w. Otoczony królewską opieką Kazimierz szybko wkroczył w okres prosperity, wysuwając się w średniowieczu na czoło polskich miast, a rajcy kazimierscy od 1356 zasiadali w sądzie sześciu miast (Kraków, Bochnia, Kazimierz, Olkusz, Sącz, Wieliczka), co było szczególnym wyróżnieniem, rozpatrywali bowiem sprawy sporne pomiędzy polskimi miastami lokowanymi na prawie zachodnioeuropejskim. W tymże czasie Kazimierz uchodził za drugie po Krakowie miasto pod względem zasobności i znaczenia. Król Kazimierz Wielki okazał się też znakomitym mecenasem. To z jego fundacji wzniesiono kościoły Bożego Ciała i Św. Katarzyny, jak również na terenach wsi Bawół, przyłączonej do Kazimierza, zamierzał postawić budynki dla erygowanej w 1364 Akademii Krakowskiej.

1 »