Do najcenniejszych zabytków Krakowa należy średniowieczny, jedyny w swoim rodzaju, zespół dawnych fortyfikacji miejskich z Barbakanem i murami floriańskimi. Tyle tylko zdołało się uratować z obwarowań polokacyjnego Krakowa. Na miejscu dawnych murów założono po ich likwidacji Planty, prawdziwy fenomen w europejskiej urbanistyce.
Przedlokacyjny Kraków, którego jądrem był silnie obwarowany wałem kamienno-ziemnym Okół oraz osady skupione wokół obiektów sakralnych, posiadał także naturalne obwarowania rozlewiskami wiślanymi i licznymi mokradłami. Po lokacji na prawie magdeburskim (1257) miasto zyskało widoczny do dziś szachownicowy układ, przypuszczalnie na początku nie obwiedziony żadnymi trwałymi obwarowaniami. Od strony wschodniej i zachodniej otaczały go mokradła, stawy i odnogi wiślane. Zdążano jednak do szczelnego ufortyfikowania miasta, do którego wjazd byłby tylko możliwy przez bramy umieszczone w mocnych kamiennych wieżach, wchodzących w system fortyfikacyjny. Znaczenie założeń obronnych uzmysłowiły krakowianom dwa najazdy tatarskie: w 1241 i 1259/1260. Dopiero w 1285 książę Leszek Czarny, nagradzając wierność Krakowa, zezwolił na budowę murów obronnych, które miały przystosować miasto do obrony z wysokości obwarowań. Prace podjęto bezzwłocznie, a trwały one etapami przez kilkadziesiąt lat, do 1 ćw. XIV w. Później, po wzniesieniu zasadniczej linii fortyfikacyjnej, mury stale modernizowano. Wielkie zasługi przy fortyfikowa-niu stolicy położyli królowie Wacław II Czeski, Władysław Łokietek i Kazimierz Wielki. W XIV w. Kraków był doskonale obwarowanym miastem i gdy w 1345 pod murami stanęły wojska czeskie Jana Luksemburczyka, w niczym stolicy nie zagroziły. Po stłumieniu buntu wójta Alberta (1312) na miejscu dworu wójtowskiego powstał warowny gródek, a mury Krakowa związał z Wawelem dopiero Kazimierz Wielki. Finałem średniowiecznych fortyfikacji stało się wzniesienie u schyłku XV w. Barbakanu.

1 »